Motywy literackie w „Niemcach” - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Motyw cierpienia – cierpienie towarzyszy profesorowi Sonnenbruchowi od chwili wybuchu wojny. Naukowiec, który zawsze uważał się za uczciwego Niemca, nie potrafił pogodzić się z okrucieństwem własnego narodu i wstydził się, że najmłodszy syn stał się wykonawcą bezwzględnego reżimu. Uznaje, że najlepszym sposobem na pozostanie uczciwym Niemcem jest całkowita izolacja od otaczającej go rzeczywistości i poświęcenie się wyłącznie pracy naukowej. Postawa ta okazuje się jednak niewłaściwą – niedostrzeganie zła było równoznaczne z wyrażaniem zgody na nie.

Motyw domu – dom rodziny Sonnenbruchów jest pozornie szczęśliwy. Głowa rodziny, profesor Sonnenbruch, od czterech lat jest człowiekiem, który w obliczu wojny i okrucieństwa narodu niemieckiego, odizolował się od świata zewnętrznego, poświęcając się wyłącznie swojej pracy. Jego żona, Berta, żyjąca miłością do najmłodszego syna i wierząca w sprawiedliwość walczących Niemiec, gardziła mężem, nazywając go dziwakiem i pedantem. Kobieta potrafiła pogodzić się ze śmiercią najstarszego syna, który zginął na froncie, tłumacząc to tym, że działał w imię miłości do ojczyzny. Córka profesora, Ruth, jest artystką, która żyje „mocnymi” wrażeniami, dostrzegając wyłącznie, to co chce. Najmłodszy syn, Willi, jest przyczyną hańby profesora Sonnenbrucha – młodzieniec, wychowany w szeregach Hitlerjugend stał się człowiekiem bezwzględnym, okrutnym i ślepo oddanym Hitlerowi. Synowa Liesel to kobieta nieszczęśliwa, przeżywająca stratę męża i dzieci, pełna nienawiści do wroga, mściwa. Pozorny spokój domu rodziny Sonnenbruch burzy pojawienie się zbiega z obozu jenieckiego, Joachima Petersa, byłego asystenta naukowca, antyfaszysty. Mężczyzna uświadamia profesorowi, jak błędną jest droga, którą wybrał, by przetrwać wojnę i do czego tak naprawdę służą jego badania naukowe. Ruth, która obojętnie odnosiła się do cierpienia innych ludzi, przejmuje inicjatywę i pomaga uciekinierowi. Zostaje za to aresztowana i nigdy już nie wróci do rodzinnego domu. Dom rodziny Sonnenbruch odzwierciedla sytuację, w jakiej znalazło się wiele rodzin niemieckich w okresie okupacji, a każda z postaci jest symbolem sposobów, w jaki ludzie starali się zaakceptować hitlerowską rzeczywistość.

Motyw dziecka – motyw dziecka pojawia się dwukrotnie w dramacie Leona Kruczkowskiego. W akcie pierwszym na posterunek żandarmerii w okupowanej Polsce zostaje przyprowadzony żydowski chłopiec, sierota, którego rodzina została zamordowana przez okupanta, a on przez jakiś czas musiał samotnie ukrywać się przed Niemcami. Schwytany przez młynarza Schultza jest obojętny i świadomy swojej sytuacji. Dziecko zostaje zamordowane przez żandarma Hoppa, który niejako wbrew sobie i swojemu człowieczeństwu musi postąpić zgodnie z przepisami, choć chłopiec przypomina mu najstarszego syna. Żydowskie dziecko staje się symbolem cierpienia ludzi, którzy w obliczu wojny zobojętnieli na otaczającą rzeczywistość i bez sprzeciwu przyjmowali wyrok śmierci. Odzwierciedla także bezduszność i bezwzględność niemieckich żołnierzy. Jego przeciwieństwem jest najstarszy, trzynastoletni syn żandarma Hoppa, dziecko, mające kochających rodziców. To właśnie w imię miłości do rodziny Hoppe zamordował żydowskiego chłopca. Scena, w której profesor Sonnenbruch częstuje malca jabłkiem ma znaczenie symboliczne – podobny gest wykonał przed kilkoma dniami Hoppe, dając wygłodniałemu Chaimkowi owoc. Scena ta wywołuje wyrzuty sumienia żandarma i uświadamia, że wśród tych, którzy posłusznie wykonywali polecenia władzy hitlerowskiej, byli również tacy, którzy robili to wbrew sobie, tłumacząc to koniecznością ochrony siebie i najbliższych.

Motyw kata – katem w dramacie „Niemcy” jest Willi Sonnenbruch, młody Niemiec, wychowany w szeregach Hitlerjugend, nauczony bezwzględności i okrucieństwa. Willi bez skrupułów okłamuje panią Soerensen, która zjawiła się u niego z prośbą o wstawienie się za aresztowanym synem. Nie mówi kobiecie, że chłopiec zmarł w wyniku ran odniesionych podczas całonocnego katowania. Bez jakichkolwiek wyrzutów sumienia odkupuje za bezcen naszyjnik, który należał do rodziny Norweżki od wielu pokoleń. Staje się również jej katem – dając złudną nadzieję, że syn zdołał uciec oprawcom. Innym typem kata jest Liesel – synowa profesora Sonnenbruch. Kobieta żyje od jakiegoś czasu w stanie odrętwienia i bezgranicznej rozpaczy po stracie męża, który poległ na froncie i dzieci, które zginęły podczas nalotu. Rozpacz w jej sercu zmieniła się w skrajną nienawiść. To właśnie nienawiść popycha ją do złożenia doniesienia na policję o zbiegłym z obozu jeńcu. Zaspokajając swoją mściwość, staje się katem Ruth i rodziny Sonnenbruch.
Motyw matki – w dramacie „Niemcy” występuje dwie postacie matek: Berta Sonnenbruch i Adela Soerensen. Berta Sonnenbruch reprezentuje typ matki, która ślepo i bezgranicznie kocha najmłodszego syna. Miłość ta utrzymuje ją przy życiu od chwili, kiedy choroba zmusiła ją do poruszania się na wózku inwalidzkim. Nie dopuszcza do siebie myśli, że młodzieniec jest człowiekiem bezwzględnym i okrutnym, tłumacząc jego zachowanie obowiązkami wobec ojczyzny. Berta jest także zagorzałą zwolenniczką hitlerowskich Niemiec. Nie rozumie prawdziwej istoty okrutnych realiów wojennych, wierzy, że naród niemiecki został stworzony do panowania nad światem. Miłość do ojczyzny jest tak ślepa, że kobieta godzi się ze śmiercią najstarszego syna, który zginął na froncie w imię dobra ojczyzny. Jej przeciwieństwem jest Adela Soerensen. Ta łagodna kobieta zjawia się u Willego Sonnenbrucha w nadziei, że ocali w ten sposób ukochanego syna. Zachowuje spokój i opanowanie, choć w rzeczywistości cierpi i lęka się o życie dziecka. Poświęca cenną rodzinną pamiątkę – naszyjnik, aby uratować chłopca z rąk Niemców. Potrafi również bronić autonomii swojego kraju, okupowanego przez Niemców. Obie matki połączy identyczna tragedia – Adela Soerensen wkrótce dowie się, że jej poświęcenie okazało się daremne, ponieważ w chwili, kiedy rozmawiała z bezdusznym gestapowcem jej syn już nie żył. Berta Sonnenbruch straci kolejne dziecko – jej córka Ruth zostanie aresztowana za udzielenie pomocy zbiegowi z obozu jenieckiego.

Motyw milczenia – milczenie jest ważnym motywem w dramacie Leona Kruczkowskiego. Profesor Sonnebruch milczy, kiedy ważą się losy Joachima Petersa, lecz jest to tylko pozorne milczenie. W rzeczywistości w światopoglądzie naukowca zachodzi przemiana. Uświadamia sobie, że jego bierna postawa była niewłaściwa, lecz jeszcze nie jest zdolny do aktywnego działania.

Motyw odpowiedzialności – motyw odpowiedzialności za swój naród i życie jednostki jest głównym tematem dramatu Leona Kruczkowskiego. Autor próbował ukazać różne postawy obywateli narodu niemieckiego w okresie okupacji i II wojny światowej, przekonany, że wśród nich byli również tacy, którzy dostrzegali okrucieństwo własnego narodu i przeżywali związaną z tym tragedię osobistą. Taką postacią jest profesor Sonnenbruch, świadomy okrucieństwa wojny i izolujący się od otaczającej go rzeczywistości. Nieoczekiwane pojawienie się w jego domu zbiega z obozu jenieckiego, który przed laty był jego współpracownikiem i przyjacielem, burzy pozorny wewnętrzny spokój mężczyzny. Naukowiec uświadamia sobie, że postawa bierności i unikania odpowiedzialności – jest błędna i w swojej istocie zła. Dzięki temu zachodzi wewnętrzna przemiana w bohaterze. Odpowiedzialność za los Petersa bierze na siebie Ruth, dziewczyna żyjąca wyłącznie dla siebie i obojętna na otaczającą ją rzeczywistość. Pomaga uciekinierowi, choć ma świadomość, że czyn ten pociąga za sobą niebezpieczeństwo i odpowiedzialność przed hitlerowską władzą.

Motyw przemiany – przemiana wewnętrzna zachodzi w świadomości dwóch bohaterów dramatu Leona Kruczkowskiego. Profesor Sonnenbruch uświadamia sobie, że jego odizolowanie się od otaczającej rzeczywistości nie jest dobrym sposobem na przeżycie wojny i niemieckiej okupacji. Umożliwia mu to spotkanie z byłym asystentem, Joachimem Petersem, zbiegiem z obozu jenieckiego i antyfaszystą, który nieoczekiwanie zjawia się w domu naukowca i burzy jego wewnętrzny spokój. Sonnenbruch, uważający się za uczciwego Niemca, który ze wstydu nie może spojrzeć prosto w oczy swoim zagranicznym przyjaciołom i nie chce mieć nic wspólnego z tym, co dzieje się w okupowanej Europie, zaczyna dostrzegać swoją winę i bierność. Forma sprzeciwu wobec okrucieństwa jego narodu okazała się jedynie sposobem na uspokojenie wyrzutów sumienia. Obnażała rzeczywistą bierność naukowca, który nie potrafił aktywnie działać. Nie dopuszczał również do siebie myśli, że wyniki jego badań naukowych są wykorzystywane przeciwko ludziom. Postępowanie Ruth, która przejmuje inicjatywę i postępuje tak, jakby zachował się profesor, gdyby miał w sobie siły do działania, uświadamia mu, że tak naprawdę ma sobie wiele do zarzucenia. Przemiana wewnętrzna zachodzi również w Ruth Sonnenbruch, lekkomyślnej artystki, która pragnie, aby otaczała ją ludzka życzliwość i uśmiechy. Ta młoda dziewczyna żyje wyłącznie dla siebie, spełniając swoje pragnienie „mocnych wrażeń”. Twierdzi, że nie interesuje ją to, co dzieje się wokół, a cierpienie ludzi przyciąga ją i intryguje. To właśnie ona, jak się później okaże, jako jedyna wykaże szczerą chęć pomocy Petersowi i umożliwi mu ucieczkę.


strona:   - 1 -  - 2 - 

Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Niemcy - streszczenie w pigułce
2  Charakterystyka Waltera Sonnenbrucha
3  Krytyka literacka o „Niemcach” Leona Kruczkowskiego



Komentarze: Motywy literackie w „Niemcach”

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: